Αρχική > θεωρια > Ο ΛΑΚΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ(LACAN AND THE POLITICAL)

Ο ΛΑΚΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ(LACAN AND THE POLITICAL)

Σεπτεμβρίου 11, 2008 Σχολιάστε Go to comments

Ο ΛΑΚΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ(LACAN AND THE POLITICAL)
Μετφραση Αλέξανδρος Κιούπκιολης

  • Εκδ Ψυχογιος (Ψυχαναλυτικός λόγος)
    Αθήνα 2008
    Στο βιβλίο Ο ΛΑΚΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ο Γιάννης Σταυρακάκης συνδυάζει μια συνοπτική παρουσίαση του λακανικού εννοιολογικού οπλοστασίου με μια συστηματική αξιολόγηση της σημασίας του για τη σύγχρονη πολιτική θεωρία. Ο Σταυρακακης υποστηρίζει ότι η σκέψη του Λακάν μπορεί να γίνει το εφαλτήριο για να επαναπροσδιοριστούν σημαντικές πλευρές της κοινωνικής και πολιτικής ανάλυσης, αλλά και ότι μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στην ανάδειξη του ριζοσπαστικού δυναμικού της σύγχρονης δημοκρατίας Ο Σταυρακάκης μας ξαναμιλά για το λακανικό εγώ ,την εικόνα στην ποια αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας που’ ’’στην αρχή είναι ένα ασυνάρτητο σύνταγμα επιθυμιών ‘’ και ότι το επιθυμούν ανθρώπινο υποκείμενο συγκροτείται με επίκεντρο τον άλλο ,ο οποίος του παρέχει την ολότητα του’’Μας θυμίζει την βαθειά ‘’αμφισημία ‘’ κάθε ναρκισσιστικής σχέσης .Διευκρινιζει ότι Το (Λακανικό) φαντασιακό ’αποτελεί ’’πρωταρχική πηγή της επιθετικότητας’’ στις ανθρώπινες σχέσεις. Μας λέει για το Λακανικό συμβολικό: ένα Συμβολικό δίκτυο στο οποίο το νήπιο εντάσσεται από τη στιγμή της γέννησης (και ίσως πριν από αυτήν ) και που κατασκευάζεται από τους γονής και την ευρύτερη οικογένεια .Μας υπενθυμίζει τον φορέα του Λακανικου Νόμου που είναι το Όνομα του Πατρός ,ο συμβολικός και όχι ο πραγματικός πατέρας , και που σημαίνει τον Άλλο ,δηλαδή το πεδίο του συμβολικού ,την ταξη του Κυρίου και Εγγυητή.
  • Μας προσφερει τον Λακανικό ορισμό για το πραγματικό ,δηλαδή αυτό που αντιστέκεται στην συμβολοποιηση, δηλαδή το αδύνατον .Μας μιλά για την αδύνατη ‘’πληρότητα της ταυτότητας που επιζητά το υποκείμενο : το υποκείμενο είναι καταδικασμένο να συμβολοποιεί για να συγκροτηθεί ως τέτοιο ,αλλά η συμβολοποιηση δεν μπορεί να συλλάβει την ολότητα και την μοναδικότητα τού πραγματικού σώματος .Ο Σταυρακακης μας θυμίζει την (σκληρή) Λακανική αλήθεια: Η Ταυτότητα μπορεί να υπάρξει μόνο ως αποτυχημένη ταυτότητα και παραμένει επιθυμητή ακριβώς επειδή είναι κατ ‘ ουσίαν αδύνατη .Έτσι, αντί για πολιτική της ταυτότητας (identity politics )Θα έπρεπε να μιλάμε για πολιτική της ταύτισης(identification politics)O Σταυρακακης επίσης μας αποκαλύπτει ξανά, το μεγάλο μυστικό της ψυχανάλυσης όπως το αποκαλεί ο Λακαν, ήδη από το σεμινάριο του 1958-9: Κατι λείπει στον Άλλο-δεν υπάρχει Άλλος του Άλλου,η δομή του Άλλου είναι ένα κενό, το κενό της έλλειψης εγγυήσεων για τη δομή αυτή στο πραγματικό: Το νόημα βασίζεται πάντα σε μια ομοίωση ακριβώς επειδή ‘’δεν υπάρχει πουθενά τελευταία λέξη’’ :το νόημα δείχνει πάντοτε προς την κατεύθυνση της αποτυχίας του να αγκιστρωθεί στο πραγματικό. Αυτό εκφράζεται στην πραξη με τον διχασμένο χαρακτήρα όλων των αντικειμένων ταύτισης- με την τελική »αδυνατότητα της κοινωνίας’’ όπως το θέτει ο Λακλάου. Έτσι το κοινωνικό πεδιο αποκαλύπτεται ως ένα ρηματικό πεδίο αναπαράστασης που αρθρώνεται στη βάση της απώθησης , της εξαίρεσης , της αναγωγής ενός πραγματικού που είναι εν τέλει αδύνατον να αναπαρασταθεί , ενός πραγματικού που έρχεται όμως ξανά και ξανά την επιφάνεια, φανερώνοντας έτσι την αμετάκλητη αποτυχία που εγγράφεται στη καρδιά του Άλλου, του νοήματος: «Υπάρχει-έλεγε ο Λακάν- μια τρύπα , μια απώλεια εκεί μέσα [ στον Αλλο]
  • Έτσι,όπως μας λέει ο Σταυρακάκης, για την Λακανική σκέψη ‘’το αντικειμενικό είναι και αυτό ελλειπτικό’’(σ 95) Το υποκείμενο ταυτίζεται με τον Άλλο , αλλά ο Άλλος είναι ελλειπτικός ,δεν μπορεί να μας προσφέρει σταθερή ταυτότητα και , συνεπώς , δεν μπορεί από μόνος του να συντηρήσει την επιθυμία της ταύτισης :Όταν λοιπόν το υποκείμενο ‘’σβηνει’’, ‘’εξασθενεί ‘’ διαπιστώνοντας την έλλειψη του σημαίνοντος στη θέση που του αντιστοιχεί μέσα στον μεγάλο Άλλο αναζητεί έρεισμα στο αντικείμενο,στον πυρήνα της φαντασίωσης. Οδηγούμαστε έτσι στο να εισάγουμε κάτι από μια άλλη τάξη , το οιονεί φαντασιακό αντικείμενο άλφα μικρό (Objet petit a) . Έτσι, η φαντασίωση’’ είναι μια κατασκευή που διεγείρει ,που προκαλεί την επιθυμία , ακριβώς επειδή υπόσχεται να καλύψει την έλλειψη στον Άλλον και που λειτουργεί επίσης ως άμυνα απέναντι στον ευνουχισμό’’ .Στον Λακάν η δομή της φαντασίωσης συνιστάται πάντοτε σε αυτή τη σχέση ανάμεσα στο διχασμένο υποκείμενο , και την υπόσχεση εξάλειψης της έλλειψης, η εξασφάλιση ενός αντισταθμίσματος που θα την εξουδετερώνει : Η Φαντασίωση προσπαθεί να καταστήσει υποφερτή την έλλειψη στον Άλλο ,προσπαθεί να πετύχει ‘’μια λήθη των απαρχών ‘’ της πραγματικότητας και να παγιώσει μια αντικειμενικότητα που συρράπτει την ‘’απόσταση ανάμεσα στο πραγματικό και την πραγματικότητα ‘’. Η υπόσχεση αυτή όμως προϋποθέτει τη διαρκή αναβολή της πραγμάτωσης της: Η πραγματοποίηση της ,είναι πάντοτε απούσα . Έτσι το αντικείμενο συνδέεται άρρηκτα με την έλλειψη: εμφανίζεται πάντα ως ελλείπον Συνεπώς , το αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει ως αντικείμενο της επιθυμίας μόνον όταν είναι απόν ,μπορεί να προκαλέσει και να διατηρήσει την επιθυμία μόνο εφόσον λείπει, καθιστώντας έτσι αδύνατη την ικανοποίηση της Με άλλα λόγια το αντικείμενο- αυτό που ενσαρκώνει την έλλειψη του Άλλου μαζί με την υπόσχεση της κάλυψης της διασφαλίζοντας έτσι μια απατηλή συνοχή στον κόσμο μας – είναι εκείνο ακριβώς το στοιχείο που συνδέει την επιθυμία με την απόλαυση: Η επιθυμία προκαλείται από την έλλειψη και δεν μπορεί ποτέ να ικανοποιηθεί: μας κρατά μακριά από την απόλαυση. Η απόλαυση από την άλλη είναι κάτι πλήρες , αλλά Αδύνατο και η επιθυμία δεν μπορεί να τη φτάσει. Το αντικείμενο είναι το στοιχείο ακριβώς που ενώνει αυτές τις δυο διαστάσεις . Ενσαρκώνει την αδύνατη απόλαυση ως απαγορευμένη πληρότητα και με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζει μια ορισμένη συνοχή στην επιθυμία
    Ο Σταυρακακης υπογραμμίζει το παράδοξο της ανθρώπινης κατάστασης κατά Λακάν : Το πεδίο της ρηματικής αναπαράστασης ,παίζει καταστατικό ρόλο σε όλες τις καταδικασμένες προσπάθειες να πετύχουμε την τέλεια ταυτότητα με τον εαυτό μας . Αλλά το κεντρικό χαρακτηριστικό της γλώσσας , του συμβολικού είναι η ασυνέχεια : κάτι λείπει πάντοτε στη γλώσσα , το ίδιο το συμβολικό είναι ελλειπτικό. Η γλώσσα –όπως έχει πει ο Λακάν – Δεν μπορεί να πει Όλη την Αλήθεια ,μας λείπουν οι απαραίτητες λέξεις , είναι Υλικά αδύνατον να πει όλη την αλήθεια και αυτό είναι μια πηγή αλλοτρίωσης . Γι αυτό ακριβώς αν και η είσοδος μας στο πεδίο της γλωσσικής αναπαράστασης επιτρέπει την ανάπτυξη της επιθυμίας μας και μια σχετική δόμηση της ταυτότητας μας επιβάλλει συγχρόνως το ότι η ταυτότητα αυτή δεν μπορεί να είναι ποτέ πλήρης, γιατί το ίδιο το συμβολικό δεν είναι πλήρες. Η είσοδος μας στη γλώσσα συνεπάγεται μια απώλεια της αμεσότητας , τον συμβολικό ευνουχισμό.
  • «Ο Λακάν και το πολιτικό» αναδεικνύει τη ριζοσπαστική οπτική του Γάλλου στοχαστή πάνω στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο. Παράλληλα, οριοθετεί τη συμβολή του σ’ ένα θεωρητικό στερέωμα που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αποδόμηση, τη θεωρία του λόγου, την κοινωνιολογία του ρίσκου και τις ουτοπικές σπουδές. Όπως μας λέει ο ίδιος ο συγγραφέας στην εισαγωγή του‘’ ο τίτλος οφείλει να διαβαστεί ως ‘’ Ο Λακαν και το πολιτικό ‘’ Ακριβώς επειδή ο Λακαν δεν είναι πολιτικός στοχαστής και τα μονοπάτια της πολιτικής δεν οδηγούν κατ’ ανάγκη σε ψυχαναλυτικά σταυροδρόμια, αυτό το ‘’και ‘’έχει πρωταρχική σημασία . Παραπέμπει στο έργο μιας πληθώρας μελετητών ,οι παρεμβάσεις των οποιων ανοίγουν τον δρόμο για την σύνδεση του Λακάν με το πολιτικό και αποκαλύπτει την φύση ενός δύσβατου πεδίου που παραμένει , εν πολλοίς , no man’s land ‘’
    [1] Αν καθηγητης ‘’Αναλυσης Πολιτικου Λόγου’’στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης , visiting fellow στο Κέντρο Θεωρητικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Έσεξ. Συμμετέχει στις συντακτικές επιτροπές των περιοδικών Σύγχρονα Θέματα, Journal for Lacanian Studies, Τοπικά, και α: αθηναϊκή επιθεώρηση σύγχρονης τέχνης. Στις κυριότερες δημοσιεύσεις του περιλαμβάνονται οι μονογραφίες Lacan and the Political (1999)(μεταφραση του οποιου είναι το παρουσιαζομενο βιβλιο) και The Lacanian Left ενώ έχει (συν)επιμεληθεί τους συλλογικούς τόμους Φύση, κοινωνία και πολιτική (1997), Discourse Theory and Political Analysis (2000) και Lacan & Science (2002) και το βιβλιο που παρουσιαζουμε . Είναι επίσης εκ των συγγραφέων της μελέτης Φύση, κοινωνία, επιστήμη στην εποχή των «τρελών αγελάδων»: διακινδύνευση και αβεβαιότητα (1999).

    Η Βιβλιοπαρουσιαση Δημοσιευτηκε στο περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ τευχος 11:
Advertisements
Κατηγορίες:θεωρια
  1. vripol
    Σεπτεμβρίου 11, 2008 στο 5:45 μμ

    Πατέρα, γιατί τοόσον Λακάν;

  2. Σεπτεμβρίου 11, 2008 στο 5:54 μμ

    και να πεις οτι δεν του το πα!
    τον ειδοποίησα!

  3. vripol
    Σεπτεμβρίου 11, 2008 στο 7:10 μμ

    Πατέρα, τώρα πού διάβασα τήν συνέντευξη Τσίπρα, κατάλαβα γιατί επιμένεις στόν Λακάν : Ο Τσίπρας θέλει νά ταυτιστεί μέ τόν ιδεατόν Τσίπρα πού ξαφνικά μετά τίς εκλογές γαμεί καί δέρνει ηγεμονικά πασοκ καί νδ, καλπάζοντας ολοταχώς γιά αναδιάταξη τού σκηνικού καί δημιουργία «καθαρής» αριστερής πολιτικής λύσης. Ετσι, τό κενό τής απόστασης από τόν ιδεατό αυτό στόχο, τό καλύπτει μέ τήν φαντασίωση ότι έχει τά πολιτικά καί κοινωνικά φόντα γιά νά τό κάνει. Η πραγματικότητα όμως είναι, ότι είναι ανεπαρκέστατος γιά κάτι τέτοιο σήμερα. Αν αποδεχόμενος τήν πραγματικότητα, παραδέχονταν αυτήν του τήν αδυναμία, τότε θά ύφαινε, αργά καί μεθοδικά τόν δύσκολο δρόμο τής συμμαχίας μέ τό Πασοκ,
    μέ δική του πρωτοβουλία, πιθανώς καί ηγεμονία άν κατέβει καλά προετοιμασμάνος στό εγχείρημα. Γιατί, άν συρθεί μετεκλογικά από τά πράγματα, σέ βεβιασμένη συμμαχία, τότε πιθανώς δέν θά ηγεμονεύει αυτός, αλλά τό αδιόρθωτο πασοκ πού θά τόν εκβιάζει ηγεμονικά καί θ΄τον αποψιλώνει εκλογικά μέσα από τά ισχυρά αντιδεξιά δηλήματα..

  4. luciferidis
    Σεπτεμβρίου 11, 2008 στο 9:24 μμ

    o Τσίπρας θέλει νά ταυτιστεί μέ τόν ιδεατόν Τσίπρα πού ξαφνικά μετά τίς εκλογές γαμεί καί δέρνει ηγεμονικά πασοκ καί νδ»

    E ia . ταυτιζεται με την Εικονα του το Προτραιτο που αλλοι (ο Αλαβανος , οΛαζοπουλος τα Μιντια ) φτιαξαν γιαυτόν .Σαν τον Ντοριαν Γκρευ και το πορτραιτο του

  5. Σεπτεμβρίου 11, 2008 στο 10:21 μμ

    Vripolidako μου καθε μερα με κάνεις ολο και πιο Περήφανο για σένα

  6. ΡΟΖΑ
    Απρίλιος 11, 2010 στο 11:55 πμ

    Χα! Ο Τσίπρας είπε κάτι ωραίο πάντως στην ερώτηση που του έθεσε η Ελευθεροτυπία. Τον ρώτησαν αν αισθάνεται πατροκτόνος -σχετικά με τον Αλαβάνο-. Κι αυτός απάντησε:»..σας θυμίζω ότι ο συμβολικός πατέρας είναι μία θέση, μία λειτουργία. Η λειτουργία αυτή δεν είναι άλλη από την επιβολή του νόμου. Και τον νόμο στην αρχαία τραγωδία δεν τον αμφισβήτησε ο παιδοκτόνος Οιδίποδας. Με αυτή την έννοια με ταυτίζουν με λάθος πρόσωπο…» Αυτή η απάντηση είναι εξαιρετική και βαθειά ψαγμένη.
    Τελικά μήπως εμείς υιοθετούμε την ιδεατή εικόνα που θέλουν να τα ΜΜΕ να περάσουν για τον Τσίπρα; Δηλαδή ότι είναι ένα πουκάμισο αδειανό; Γιατί ο ίδιος δεν έχει δείξει πουθενά να ταυτίζεται με κάποιον ιδεατό Τσίπρα. Το αντίθετο

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: